تبلیغات
دانشجوی مهندسی صنایع دانشگاه پیام نور شیراز - کیفیت و بهره وری
دانشجوی مهندسی صنایع دانشگاه پیام نور شیراز

لینکدونی

آرشیو موضوعی

آرشیو

صفحات جانبی

← آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

کیفیت و بهره وری

کیفیت و بهره وری

بنام خداوند بخشاینده مهربان

 

موضوع این سری مطالب وبلاگ راهکار کیفیته. کیفیت... کیفیت... کیفیت. این واژه ذهنم رو مشغول کرده بود و برای پیدا کردن مطلب به چند تا منبع متفاوت مراجعه کردم، جالب اینجا بود که هر چه جلوتر می رفتم کمتر به نتیجه می رسیدم آخه "کیفیت" یه دروازه ی خیلی عظیم بود که من مونده بودم از کدوم درش وارد بشم! حقیقت این بود که هر واژه ای که تو رشته ی مهندسی صنایع بحث می شد یه جورایی آخرش (آخرش که چه عرض کنم، همون اولش) می رسید به همین واژه ی کیفیت. یعنی یه جورایی همه واژه هایی که تا حالا شنیده بودم نه تنها به هم گره خورده بودن بلکه همشون هم یه جا، یقه ی این واژه ی "کیفیت" رو گرفته بودن و عمرن ولش هم نمی کردن!

خلاصه همین جوری که تو اقیانوس! صنایع مات و مبهوت شناور بودم تصمیم گرفتم از همون اوله اولش شروع کنم (یه جایی از نزدیکی های صفر!) و برم جلو ببینم چی می شه اما هدف داشتم! یه نوع سو استفاده از واژه ی کیفیت تو حیطه ی اصلی کاریه این سال تحصیلیه خودم: سمینار مهندسی صنایع با محوریت بهره وری.

سخن اول:

" اقتصاد ایران در آستانه ی هزاره سوم میلادی هنوز اقتصادی متکی بر صدور انرژی است. بخش اعظم ارز مورد نیاز برای خرید کالا از خارج را درآمد حاصل از صدور نفت تامین می کند. کسری تراز پرداخت های خارجی کشور به دلیل عدم کارگیری سیاستهای صحیح اقتصادی، ایران را به اقتصاد جهانی بدهکار ساخته است. اقتصاد کشور با وجود منابع غنی، نیروی کار جوان و تحصیل کرده همچنان دچار کمبود مزمن تولید است.

برنامه ریزی اقتصادی نادرست، سیاستهای ناپایدار، قوانین متناقض و مقررات دست و پا گیر از جمله عوامل ضعف تولید و صادرات در سالهای اخیر در کشور بوده است.

ساختار نظام اقتصادی و اداری فعلی ایران جوابگوی نیازهای آتی کشور نیست و باید تغییرات اساسی در نگرشها، سیاستها، ساختارها و نظام های مدیریتی کشور به وجود آید. در حال حاضر اقتصاد کشور، با ماهیتی درون گرا با ساختاری نا کارامد و دستگاه هایی عریض و طویل بوروکراتیک دولتی رو به روست که فاقد بینش و سیاستهای منسجم برای افزایش بهره وری و رشد و توسعه کشور است. نرخ بالای رشد جمعیت و نهایتا افزایش نرخ بیکاری در آینده در کنار پایین بودن میزان سرمایه گذاری موجب خواهد شد اقتصاد کشور در سالهای آینده با مشکلات عمیق تری رو به رو شود. در حالی که با اتخاذ استراتژی های صحیح با مجموعه ی کوچکی از نظام اداری و کارکنانی دانا و اندیشمند و ترویج شایسته سالاری در مدیریت و ایجاد بازار رقابتی سالم و مناسب می توان نهاد دولتی کوچک و کارا و هوشمندی را با هدایت و نظراتی آگاهانه بدست آورد.

 

این جملات نمونه ای از جملاتی بود که همیشه شنیدیم و شاید هنوز هم داریم می شنویم. همیشه یه عده میان می شینن و کلی از مشکلات صحبت می کنن و یادشون می ره بگن خوب که چی؟ الان واسه رفع مشکل چیکار باید بکنیم؟ چه برنامه ریزی هایی؟ چه عملکردهایی؟ ولی جوون (بخوانید جوان!) ها همیشه ذهنشون پره از ایده های بکر که انجام هر کدومشون یه طوفان! (از همون طوفان هایی که تو همین وبلاگ هم چند بار تجربش کردیم) را می ندازه که مطمئنن با سرعت بالای خودش، می شه یه راه شیریه بی انتها به سوی پیشرفت و موفقیت.

تو این مقاله (اسمش رو هر چی که دوست داری بذارید. چون گرایش من برنامه ریزی و تحلیل سیستم هاست، تو مایه های تحلیل و ارائه راهکار بیشتر حال می کنم!) مطمئن باشید که به خاطر خستگی، خواب آلودگی، حوصله سر رفتگی و اینا یادمون نمی ره که راهکار ارائه بدیم، به شرطی که شما هم تا آخرش رو بخونید.

خوب الان یه تعریف بریم از بهره وری:

بهره وری: بهره وری عبارت است از به دست آوردن حداکثر سود ممکن از نیروی کار، توان، استعداد و مهارت نیروی انسانی، زمین، ماشین، پول، تجهیزات، زمان و مکان برای ارتقا سطح رفاه جامعه.

و این امر حاصل نمی شود مگر در سایه اعمال مدیریت عالمانه و عابدانه، یعنی به دست مدیرانی(1) که بر مسئولیت و رسالتهای خود در جهت راهبری واحد تحت پوشش و سرپرستیشان صددرصد اشراف داشته باشند و به نقششان که بر عهده گرفته اند عشق ورزند و به عامل رقابت برای رسیدن به قله های کمال، اعتقاد و اعتماد کامل و وافر داشته باشند.

 

یه توضیح بدم اینجا؛ اونم اینه که، تعریف بهره وری به اندازه ی اقیانوس صنایع وسیع است و تعریفی که بالا شد فقط جهت ساده کردن مطلب و ارائه دورنمای کوچکی از مفاهیم بود.

توجه داشته باشید (1) همون "ما" رو می گه ها !

به کلمات با رنگ قرمز توجه ویژه مبذول فرمایید.

دیدگاه های مختلفی راجع به بهره وری وجود داره که در زیر به یکی از اونها اشاره می کنم:

 

بهره وری از دیدگاه ژاپنی:

بهره وری در ژاپن موضوعی ملی و فراگیر است و به عنوان یک رویکرد تاریخی، استراتژی بهبود بهره وری در کنار کنترل کیفیت جامع TQC و مدیریت کیفیت جامع TQM مطرح می گردد.

به عقیده ی پرفسور ساساکی استاد دانشگاه سوکاهای ژاپن در رشته مدیریت سیستم ها، بدون توجه به بهبود کیفیت و کاهش ضایعات بهره وری نمی تواند افزایش یابد. توان رقابت پذیری در بازار را با توجه به مسئله ارتقای کیفیت می توان بالا برد. لذا کاهش ضایعات در فرمول بهره وری وارد می گردد.

Y= بازده (محصول تولید شده)

L= نیروی کار

P= شاخص بهره وری

ژاپنی ها یک عامل ضایعات را در صورت کسر وارد کرده اند تا تاثیر کیفیت بر بهره وری را مورد نظر داشته باشند که در آن:

T= حجم کل تولید 

D=ضایعات 

Y= کالاهای سالم

لذا هر چقدر ضایعات کمتر شود صورت کسر افزایش یافته و بهره وری نیز بالا می رود. پرفسور ساساکی فرمول دیگری را نیز معرفی می کند که به کارگر به عنوان تنها عامل کار توجه نشده و عامل مدیریت را نیز وارد ساخته است:

S= قیمیت ارزش کالا و خدمات فروخته شده در بازار

L= کارگر

M= مدیریت

لذا از دیدگاه ژاپنی ها باید برای افزایش بهره وری به کیفیت نیروی کار، مدیریت و ساختار عوامل دیگر که تشکیل دهنده ی قیمت تمام شده هستند توجه گردد که این رویکردها به رویکرد تاریخی کایزن (بهبود مستمر) و کنترل کیفیت جامع می انجامد.

خوب؛ بعد از این میریم سراغ همون "رسالت ها و مسئولیت ها". قبلش یه چند تا تعریف دیگه هم نیاز داریم:

رشد اقتصادی: تولید محصول بیشتر در سیستم اقتصادی یک مملکت که در عین حال بر مبنای کارائی بیشتر- یعنی   تولید محصول زیادتر از منابع ثابت و معین- هم دلالت میکند. (صرفا افزایش تولید ناخالص ملی یا GNP(2))

توسعه اقتصادی: هم به معنای تولید بیشتر است و هم به معنای تحول در چگونگی تولید محصولات و نیز تجدید نظر در تخصیص منابع مادی و انسانی به شعبه های مختلف تولید و تلاشهای مطلوب در جهت کمال و بهزیستی و چیرگی روزافزون بر دنیای خارجی با استفاده از قریحه و نبوغ و اعتلای فکری و معنوی و تکنولوژیکی بشر و با توجه به ضروریات علمی زمان و ارزشهای والای بشری و نیل به هدفهای عالی هر جامعه را معنی می دهد.

سطح زندگی: حدی که فرد استطاعت و فرصت دارد در ازای پول (قدرت خرید) به دست آورده با فروش کار و خدمت خود، کالاها و خدمات مورد نیازش را کسب کند. (درجه کامیابی افراد)

درآمد سرانه: قدرت و امکاناتی است که هر یک از افراد یک کشور به طور متوسط برخوردار است تا از برکات و نعمات زندگی بهره مند شود. (قدرت خرید متوسط انفرادی)

و امروز درآمد سرانه یکی از شاخص های مهم و با ارزش پیشرفت و توسعه کشور هاست و مبین آن است که کشور توسعه یافته و پیشرفته کالاها و خدمات بیشتر و بهتری به مردمش عرضه می کند و مردم آن کشور از رفاه بیشتری برخوردارند.

از آنجایی که سطح زندگی برای جوامع مختلف متفاوت است، بدین معنی که ممکن است فقیر یک کشور، ثروتمند کشور دیگر به شمار آید و مستغنی یک جامعه در جامعه ای دیگر مستمند شمرده شود. بر این اساس اقتصاد دانان، کشورها را از نظر درآمد سرانه با توجه به درآمد تقویم شده آنها به دلار به سه دسته تقسیم می کنند. یا به بیان دیگر تقسیم بندی و تعاریف پذیرفته شده از لحاظ سطح توسعه یافتگی کشورها به قرار زیر است:

الف) کشورهای کمتر توسعه یافته

ب) کشورهای در حال توسعه

ج) کشورهای توسعه یافته

موانعی که در سر راه رشد و توسعه اقتصادی است به طور کلی به دو بخش اساسی " محدودیت های عرضه" و " افزایش روزافزون تقاضا" قابل تقسیم است.

 

(2) دقت کردید اینو تو اقتصاد 2 خوندیم نه؟ راستی اونایی که این ترم اقتصاد 2 دارن کتابو خوندن؟ من که هنوز شروع نکردم. میگن سخته! راست می گن؟ (البته می دونم واسه ما "سخت" یک واژه ی بی معنیه!)   

یه تذکر خیلی خیلی مهم هم بدم اینکه: اگر چه در ظاهر کمتر از واژه ی "کیفیت" استفاده شده ولی در بطن همه ی جملات و کلمات، این واژه نهفته است. در حقیقت کیفیت و بهره وری دو مفهوم جدانشدنی هستند.

احساس کامیابی ناشی از تامین نیازها و ارضای خواسته هاست. کالاها و خدمتهای مورد نیاز مستلزم وجود و صرف منابع است. این منابع کمیاب است. هنگامی که منابع تبدیل به کالاها و خدمتها شدند، باید نیازها را تامین کنند. نیازها در حال توسعه سریع هستند و همواره توقعات (تقاضاها) بر امکانات (عرضه) سبقت می جویند.

به منظور افزایش تولید و جوابگویی به نیازهای روزافزون بشر و پرکردن شکاف بین عرضه و تقاضا از طریق افزایش کالاها و خدمتها سه راه وجود دارد:

1-    توسعه فیزیکی منابع 

الف) وامهای بین المللی و خارجی   

ب) جلب سرمایه های خصوصی

2-    کاهش مصرف   

الف) کاهش مصرف سرانه

ب) کنترل رشد جمعیت

    3- افزایش بهره وری

دانشمندان و کارشناسان اقتصادی ثابت کرده اند که امروز راه حل های اول و دوم (راه حل های کلاسیک) راه حل هایی کم تاثیر، بطی و دشوار هستند و برعکس راه حل سوم یعنی افزایش بهره وری، راه حلی سریع، موثر و قاطع است. اهمیت و نقش مدیریت- به ویژه در کشورهای عقب مانده و در حال توسعه- به خوبی واضح و آشکار است. بررسی این مساله در سالهای اخیر نشان داده است که تامین سرمایه و استقرار تکنولوژی (بطور کلی گسترش منابع) لزوما موجبات توسعه، بهبود و بهروزی کشوری را فراهم نمی کند. در واقع سد راه توسعه و پیشرفت این کشورها عمدتا فقدان مدیریت و کیفیت نامطلوب کار مدیران آن کشورها بوده است.

کشورهایی که برای توسعه اقتصادی به افزایش بهره وری بیش از افزایش منابع تولید خود تکیه کرده اند، رشد سریعتری داشته اند و کشورهای توسعه یافته در این زمره اند، لیکن اکثر کشورهای درحال توسعه که رشد کندی دارند بر افزایش نهاده یا منابع تولید (کمیت منابع) و اعتقاد به این روش و رشد سریع معلول و مرهون تکیه بر افزایش بهره وری است.

حال که به اهمیت بهره وری تا حدودی پرداختیم با گذر از راههای سنجش بهره وری به عوامل موثر در افزایش سطح بهره وری می رسیم:

در برنامه ریزی برای بهبود بهره وری، در ابتدای کار لازم است علل پایین بودن بهره وری در سازمانها شناخته شوند. وقتی که علتهای پایین بودن بهره وری تشخیص داده شدند، برنامه های بهبود بهره وری طراحی می شوند. برنامه ریزی برای بهبود بهره وری شامل تغییر در روشهای انگیزشی کارکنان و بهبود شرایط کار، بهبود نظام ها، دستورالعمل ها، روش ها، تکنولوژی و ... است.

1-   بهبود کیفی عامل کار:

نیروی انسانی مهمترین عامل در بهبود بهره وری است.

مدیریت می تواند با اجرای طرح های لازم و ایجاد انگیزشهای مناسب در کارکنان از طریق اعطای پاداش های مادی، تفویض اختیارات، ایجاد فضایی دوستانه و پر مودت و روابطی مبتنی بر همکاری بین کارکنان و خود، در بهبود بهره وری موثر باشد. کلیه ی این تدابیر کارکنان را تشویق می کند تا وظیفه خود را با اطمینان و اعتماد به نفس انجام دهند و به کارکنانی مفید و موثر تبدیل شوند.

هنگامی که از بهبود کیفی نیروی کار سخن می گوییم مساله منحصر به آموزش و تعلیمات نمی شود. موارد دیگری که در این زمینه باید مدنظر باشند عبارتند از: گماردن افراد و توجه به محیط زیست و حتی طرز تغذیه افراد.

2-   اصلاح روابط مدیر و کارکنان و رهبری صحیح

موارد رهبری صحیح؛ اصول و متدهای آن به قدری وسیع و حجم است که در اینجا به آن نمی پردازیم.

3-   استفاده از نظرات و پیشنهادات کارکنان

امروزه فلسفه ی مدیریت مشارکتی، بر مبنای همکاری مدیر و کارکنان و تشریک مساعی آنها در نیل به هدفهای سازمانی در یک محیط دوستانه و پر تفاهم و به صورت تصمیم گیری گروهی قرار دارد. "طرح پیشنهادی کارکنان" برای تشویق کارکنان است تا نظرات و طرحهایی را ارائه دهند که عملیات سازمان را کاراتر و اثربخش تر نمایند. این پیشنهادات باعث صرفه جویی یا کاهش هزینه، نوآوری در امور و بهبود مدیریت می شود.

4-   ره آوردهای تکنولوژی

از دیگر عوامل مهم در بهبود بهره وری، تکنولوژی است. تکنولوژی، به کارگران امکان داده است تا با استفاده از ماشین آلات و تجهیزات بهتر، کارایی و اثربخشی خود را بالا برند. تکنولوژی همچنین موجبات بهره گیری از سیستمهای مدیریتی کاراتر و پیشرفته تر را در سازمانها فراهم ساخته است.

4/1- جایگاه و اهمیت تحقیق و توسعه R&D

امروزه سازمانهای صنعتی به بخش طرح و توسعه خود بسیار توجه داشته و روی آن سرمایه گذاری می کنند. آنها می خواهند از طریق تحقیقات و پژوهش ها و دستیابی به تکنولوژی برتر، هم هزینه ی تمام شده ی تولید را کاهش دهند و هم محصولات جدید با کیفیت برتر و در مقیاس بیشتر تولید کنند و بدینوسیله بازارهای خود را توسعه بخشند و به سودآوری خود بیفزایند. در واقع ثابت شده است که در جهان صنعتی امروز، تحقیق و توسعه مادر و سنگ اول زیربنای پیشرفت و تکامل می باشد.

5-   افزایش سرمایه گذاری در تجهیزات و ماشین آلات

جایگزین کردن سرمایه به صورت تجهیزات و ماشین آلات به جای کارگر به ازدیاد محصول در ازای نفر- ساعت کار کمک شایانی کرده است. امروزه اکثر صنایع پیشرفته جهان به روباتها مجهز شده اند. سود بردن از ابداعات و پیشرفت های فنی در اکثر موارد بدون آن که وجوه قابل توجهی در ماشین آلات و تجهیزات سرمایه گذاری شود امکان پذیر نیست.

6-    صرفه جویی های ناشی از تولید در مقیاس وسیع

بر طبق "قانون صرفه جویی های مقیاس وسیع" هر چه کارخانه بزرگتر باشد، مقدار تولید افزایش می یابد زیرا هر واحد کالای اضافی فقط قسمتی کوچک از هزینه های ثابت را به خود جذب می کند. بنابراین اندازه واحد تولیدی یا حجم تولید عامل اساسی دیگری است که بر سطح بهره وری تاثیر می گذارد.

7-   سایر عوامل موثر در افزایش بهره وری

تغییر و دگرونی در کیفیت مواد اولیه و فرایند ساخت- استفاده از سوخت برتر به جای سوخت پست تر- استفاده از حداکثر ظرفیت واحد تولیدی و اجتناب از تنگناهای تولیدی- استفاده از تدابیر ارگونومی (مهنسی انسانی یا دانش هماهنگ سازی میان انسان، محیط و ماشین)

سخن آخر:

محققان و پژوهشگران به این امر اتفاق نظر دارند که برای افزایش سطح بهره وری، عامل یا علت بخصوصی را نمی توان ارائه کرد بلکه ارتقای بهره وری معلول ترکیبی از عوامل گوناگون است که شیوه ها و فنون مهندسی صنایع تا حد مطلوبی پاسخ گوی این عوامل می باشد.

درباره وبلاگ

مدیر وبلاگ : م؟و؟ح؟؟... د؟ر؟ا؟

آخرین پست ها

جستجو

نظرسنجی

  • اگر بار دیگر فرصت انتخاب داشتید باز هم پیام نور و رشته صنایع را انتخاب می کردید ؟




نویسندگان